Μια παγκόσμιας σημασίας ανακάλυψη στην αρχαία Οξύρρυγχο φέρνει στο φως τη στενή σχέση των αρχαίων Αιγυπτίων με την ελληνική γραμματεία και ανατρέπει τα δεδομένα για τις ταφικές πρακτικές της ρωμαϊκής εποχής.
Μια αρχαιολογική αποκάλυψη που προκαλεί δέος στην επιστημονική κοινότητα έλαβε χώρα κατά την πρόσφατη ανασκαφική περίοδο στην αρχαία πόλη της Οξυρρύγχου (σημερινή Ελ Μπανάσα). Αρχαιολόγοι από το Ινστιτούτο Μελετών της Αρχαίας Εγγύς Ανατολής (IPOA) του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης εντόπισαν ένα θραύσμα παπύρου με στίχους από την Ιλιάδα του Ομήρου, το οποίο βρισκόταν τοποθετημένο μέσα στην κοιλιακή χώρα μιας μούμιας.
Μια καινοτομία στις ταφικές πρακτικές
Η μούμια, η οποία χρονολογείται πριν από περίπου 1.600 χρόνια (ρωμαϊκή περίοδος), βρέθηκε κατά τη διάρκεια των εργασιών που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ Νοεμβρίου και Δεκεμβρίου του 2025. Παρόλο που η Οξύρρυγχος είναι παγκοσμίως γνωστή για τον τεράστιο όγκο παπύρων που έχει αποδώσει από τα τέλη του 19ου αιώνα, η συγκεκριμένη εύρεση χαρακτηρίζεται από τους επιστήμονες ως μοναδική. Ο Αντιέγο, στέλεχος της αρχαιολογικής αποστολής, υπογραμμίζει τη σημασία του ταφικού πλαισίου: «Μέχρι τώρα, οι πάπυροι που βρίσκαμε ενσωματωμένους στη διαδικασία της μουμιοποίησης είχαν κυρίως τελετουργικό ή μαγικό περιεχόμενο. Είναι η πρώτη φορά που ένα ελληνικό λογοτεχνικό κείμενο χρησιμοποιείται με αυτόν τον τρόπο».
Ο Όμηρος ως «διαβατήριο» για την αθανασία;
Η τοποθέτηση της Ιλιάδας στην κοιλιακή χώρα του νεκρού ως μέρος της τελετουργίας ταρίχευσης ανοίγει νέα ερωτήματα για τη θρησκευτική ζωή της περιόδου. Το γεγονός ότι επιλέχθηκε ένα έπος που υμνεί την ηρωική αρετή και τον θάνατο, αντί για τα παραδοσιακά αιγυπτιακά ξόρκια, υποδηλώνει τον υψηλό βαθμό εξελληνισμού της τοπικής αριστοκρατίας και την πνευματική αξία που απέδιδαν στον Όμηρο, ακόμη και στο κατώφλι της μεταθανάτιας ζωής.
Η «Πόλη των Παπύρων»
Η νεκρόπολη της Οξυρρύγχου, γνωστή κατά τη φαραωνική εποχή ως Περ-Μεντζέντ, υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα διοικητικά και πολιτιστικά κέντρα της ελληνορωμαϊκής Αιγύπτου. Τα ερείπιά της βρίσκονται περίπου 190 χιλιόμετρα νότια του Καΐρου, δίπλα στον ποταμό Μπαρ Γιουσέφ, έναν παραπόταμο του Νείλου. Η ανακάλυψη αυτή αναμένεται να ρίξει νέο φως στη σύνθετη κοινωνική ταυτότητα των κατοίκων της περιοχής, όπου οι αιγυπτιακές παραδόσεις της μουμιοποίησης συναντούσαν την κλασική ελληνική παιδεία, δημιουργώντας ένα μοναδικό πολιτισμικό κράμα που συνεχίζει να εκπλήσσει την ανθρωπότητα αιώνες μετά.
