Ψυχιατρική ανάλυση στο Alitheia Forum: Η αλήθεια είναι συχνά ανυπόφορη, ενώ το ψέμα προσφέρει μια «ψευδαισθησιακή ικανοποίηση» – Η επιβίωση και η άρνηση της πραγματικότητας ως μηχανισμοί άμυνας.
Γιατί ένας ευφυής άνθρωπος μπορεί να πιστέψει το πιο παράλογο ψέμα στο διαδίκτυο; Η απάντηση δεν βρίσκεται στην έλλειψη μόρφωσης, αλλά στην ίδια την ψυχοσύνθεσή μας. Στο πλαίσιο του συνεδρίου, ο δημοσιογράφος Κώστας Γιαννακίδης και ο ψυχίατρος-ψυχαναλυτής Σάββας Σαββόπουλος «ακτινογράφησαν» την ευαλωτότητα του ατόμου απέναντι στην παραπληροφόρηση.
Η Αλήθεια είναι «Βαριά»
Στο ερώτημα του Κ. Γιαννακίδη αν η «μαγική παιδική σκέψη» μας κάνει να βλέπουμε το φαντασιακό ως πραγματικό, ο κ. Σαββόπουλος έδωσε μια αφοπλιστική απάντηση: «Κανείς δεν αντέχει την αλήθεια».
- Η φυγή από τη μιζέρια: Τα fake news, όσο καταστροφικά κι αν είναι, προσφέρουν μια διέξοδο από την γκρίζα καθημερινότητα.
- Επιβεβαίωση του «κακού»: Παραδόξως, το να επιβεβαιώνεται κανείς σε ένα «κακό σενάριο» (π.χ. μια θεωρία συνωμοσίας) του προσφέρει μεγαλύτερη σιγουριά από το να ζει στην αβεβαιότητα μιας περίπλοκης πραγματικότητας.
Ρευστός Κόσμος, Ρευστή Ταυτότητα
Ο άνθρωπος σήμερα δυσκολεύεται να επεξεργαστεί την πολυπλοκότητα των παγκόσμιων κρίσεων. Σε έναν κόσμο «ρευστό», όσοι δεν διαθέτουν ένα συνεκτικό «Εγώ» και μια σταθερή ταυτότητα, τείνουν να υιοθετούν τις ρευστές αλήθειες του διαδικτύου για να μπορέσουν να «τα βγάλουν πέρα».
Γιατί ο Πολιτικός ή ο Δημοσιογράφος λέει ψέματα;
Ο κ. Σαββόπουλος εντόπισε δύο βασικούς μηχανισμούς πίσω από το συνειδητό ψέμα των δημόσιων προσώπων:
- Επιβίωση: Το ψέμα ως μέσο διατήρησης της ισχύος ή της θέσης εργασίας.
- Ψευδαισθησιακή Ικανοποίηση: Η πραγμάτωση της επιθυμίας μέσα από μια κατασκευασμένη πραγματικότητα που βολεύει τον πομπό.
«Για να την βγάλει καθαρή ο άνθρωπος, πρέπει να σέβεται την αρχή της πραγματικότητας», τόνισε ο ψυχίατρος. Η επιθυμία μας μπορεί να εισχωρεί στην καθημερινότητα, αλλά δεν πρέπει να την υποκαθιστά.
Κριτικό Σχόλιο
Η ανάλυση αυτή αποδεικνύει ότι τα “fact-checking” και οι νόμοι δεν αρκούν, αν δεν καταλάβουμε ότι το ψέμα είναι συναισθηματικό ναρκωτικό. Όσο η πραγματικότητα γίνεται πιο σκληρή, τόσο ο άνθρωπος θα αναζητά καταφύγιο σε «ψηφιακά παραμύθια». Η πραγματική πρόκληση για τη Δημοκρατία είναι να κάνει την αλήθεια ξανά «ανεκτή» και ελκυστική.
